γράφει ο θεατρολόγος Κωνσταντίνος Μπούρας

Μια σημαντική παράσταση στο είδος της, κάπου μεταξύ αυτοσχεδιασμού, ψυχοδράματος, χοροθεατρικής πειραματικής κίνησης, έρευνας του αβυσσαλέου ερωτισμού που προκαλεί (ή διεγείρει) η εγγύτητα των όντων, και η ανακάλυψη του «ζώου μέσα μας», όπως λέει η σκηνοθέτις Χρύσα Καψούλη. Αφορμή για τη συγγραφή του κειμένου από τον Τσιμαρά Τζανάτο ήταν η ταινία του Fatih Akin «Gegen die Wand».

Οι ηθοποιοί κατά τη διάρκεια των προβών συνεισέφεραν στο κείμενο τον δικό του λόγο/μονόλογο, που συνυφάνθηκε κατόπιν σε ένα μεταμοντέρνο ψηφιδωτό ερωτισμού, βίας, καταπίεσης, θλίψης κι απελευθέρωσης.

Πέρα από την όποια ιστορία (τα σπαράγματα ιστορίας – για να είμαστε ακριβείς) ο θεατής καλείται να συνεισφέρει στην ψυχοδυναμική της ομάδας τις δικές του προσλαμβάνουσες εικόνες, οι οποίες μέσα από τη σιωπή γιγαντώνονται και προβάλλονται μεγενθυμένες στην αόρατη οθόνη της συνείδησης. Πολλές φορές τα λόγια που εκφέρουν οι ηθοποιοί μοιάζουν σα να παρεμβάλλονται σε ένα αόρατο κείμενο που εκφωνείται στη σιγαλιά από καθέναν θεατή, που ξυπνάει κι αναζητά την αλήθεια εντός του μέσα από αδιέξοδα, ψέματα, αυταπάτες, παραπλανήσεις, ψευδαισθήσεις. Η εικόνα της executive καλοντυμένης που κάθεται ανάμεσα στους θεατές και «βγαίνει από τα ρούχα της» για να αποκαλύψει μια  στολή τρελοκομείου ανάλογη με αυτήν που φορούν οι ηθοποιοί (άσπρα μπαλώματα σαν του Αρλεκίνου πάνω σε άσπρο βαμβακερό πανί, ατάκτως ερριμμένα) είναι νομίζω χαρακτηριστική των προθέσεων του σκηνοθέτη και της συλλογικής πρόθεσης της ομάδας. Επίσης
η εξουσία που φωνασκεί μέσα από ντουντούκες προσπαθώντας να επιβάλλει τα θέλω της στους πολλούς ήταν μια άλλη ισχυρή έμπνευση εικονοποίησης του άρρητου.

Γενικά, θα έλεγα πως είναι μια ενδιαφέρουσα θεατρική απόπειρα, η οποία αν ήταν και διαδραστική θα μπορούσε να θεωρηθεί μια από τις πιο σημαίνουσες παραστάσεις της σαιζόν που φθίνει.

[Δείτε το δημοσίευμα στον δικτυακό τόπο του critique.gr]

Χάουαρντ Μπάρκερ, Ιουδήθ – Αποχωρισμός από το σώμα. Μτφρ. Έλση Σακελλαρίδου, σκηνοθ. Χρύσα Καψούλη, DameBlanche, Αίθουσα Skouze3, Θ.π. 2009-2010, 12-23.12.2009

Ως έργο σε εξέλιξη παρουσίασε η Ομάδα DameBlanche το δεύτερο έργο του Μπάρκερ που παίζεται στην Αθήνα, την Ιουδήθ (1990). Για άλλη μια φορά ένα διακείμενο, βιβλικής αυτή τη φορά καταγωγής, υπάρχει πίσω από το έργο. Η ιστορία της ‘Εβραίας Ιουδήθ και του Ολοφέρνη που καταλήγει στη δολοφονία του δεύτερου αποτελεί γνωστό θέμα τής τέχνης.

Ο ίδιος ο Μπάρκερ παραδέχεται ότι εμπνεύ­στηκε το έργο από πίνακα της αναγεννησιακής ζωγράφου Αρτεμισίας Τζεντιλένσκι που ανα­παριστά τη σκηνή της άγριας δολοφονίας: και εδώ μια ιστορική καταστροφή, αφού η Ιουδήθ υπηρετεί πολιτική αποστολή με σύμμαχο σε αυτήν την Υπηρέτριά της.

Η Χρύσα Καψούλη που σκηνοθέτησε και ανέλαβε το ρόλο της Ιουδήθ κινήθηκε στο αφαιρετικό τοπίο μιας αντισυμβατικής θεατρι­κά αίθουσας τέχνης, εκμεταλλευόμενη τον σε σχήμα Γ σκηνικό χώρο και την αντίστοιχη διάταξη των θεατών σε αυτόν. Δημιούργησε έτσι επιμέρους τόπους χωρίς αυτοί να είναι ρεαλιστικά συγκεκριμενοποιημένοι άλλα χρη­στικοί για τη μετακίνηση της δράσης ανάλογα με το βαθμό προσέγγισης μεταξύ Ιουδήθ και Ολοφέρνη. Έτσι ώστε η πλήρης συνάντησή τους, ερωτική αλλά και του φόνου να συμβαίνει στο απώτατο άκρο της μιας πλευράς, σε μια μικρή κάμαρα, της οποίας η ανοιχτή πόρτα μόνο μέρος της δράσης αφήνει να γίνει ορατό από τους θεατές. Δημιουργείται έτσι η αίσθη­ση του ανολοκλήρωτου που προσφέρει ένας πί­νακας ζωγραφικής με την πόρτα να αποτελεί το φυσικό του πλαίσιο, παίζοντας διακειμενικά με τον πίνακα της Τζεντιλένσκι στον οποίο αναφέρθηκε ο Μπάρκερ.

Χωρίς και εδώ να αποφευχθούν πλήρως κάποιες υποκριτικές εξάρσεις που είτε έτειναν προς το τραγικό είτε προς το καθημερινό εμπο­δίζοντας να αναφανεί η απόσταση του ήδη συντελεσμένου —αφού, όπως αποδέχεται η Ιου­δήθ, είναι ήδη «μύθος» και άρα τον τετελε­σμένο μύθο της αναπαριστά—, η όλη σκηνική σύλληψη και επιτέλεση ενείχε εικαστικότητα που αναγκαστικά αποστασιοποιεί με την ποιη­τικότητά της. Έτσι, εξαρχής, με την είσοδο των θεατών, το σύμπλεγμα των τριών ηθο­ποιών καταγής, ημίγυμνων κάτω από τα πολύτιμα υφάσματα και τον κατάλληλο φωτισμό, παραπέμπει σε εικαστική σύνθεση ζωντανών σωμάτων, σε γλυπτό που θα πάρει ζωή για να αναπαραστήσει την ιστορία.

Η εικαστικότητα επικρατεί σε όλη την πα­ράσταση, τόσο με την εγκατάσταση στο χώρο του Αντώνη Βολανάκη όσο και τη βιντεοεγκα-τάσταση του Αλέξανδρου Μιστριώτη. Εντυ­πωσιακά τα μπεζ-καφέ κοστούμια-μανδύες του πρώτου, που άφηναν είτε το ολόγυμνο σώμα του Ολοφέρνη να επιδεικνύει το σφρίγος του κατακτητή αλλά και το τρωτό του που θα επιβεβαιωθεί με τον έρωτα και τον αποκεφαλι­σμό του από την Ιουδήθ, είτε τα ημίγυμνα σώματα των δύο γυναικών, που κάτω από τους μανδύες έφεραν διαφανές μεταξωτό ύφασμα-άρνηση του δοσίματος και κάλυψη των απώτερων στόχων. Εντυπωσιακός και ο χρωματισμός που αποκτούν κατά διαστήματα, καθώς πάνω στους ανοιχτούς μανδύες πέφτουν οι βιντεοπροβολές του Μιστριώτη με αφηρημένα σχέδια που μόλις μορφοποιηθούν σε εικόνα διαλύονται.

Το σώμα μου είναι το ‘Ισραήλ, θα πει στο τέλος η Ιουδήθ αποκαλύπτοντας την απόλυτη λογική σωματικότητας που καθορίζει το έργο. Όλο το παιχνίδι εξουσίας και υποταγής είναι ένα παιχνίδι μεταξύ σωμάτων, γυμνού-εξουσια-στικού-διαθέσιμου και ημικαλυμμένου-υποταχτικού-αγνώστων προθέσεων. Αυτό που δείχνεται υπεροπτικά καταστρέφεται τελικά.

Πιστεύω και εδώ ότι απαιτούνταν περισσό­τερη προσοχή στη λεπτομέρεια κατά τη δραμα­τουργική επεξεργασία σε σχέση με τη σκηνική αναπαράσταση του κειμένου και τα επιμέρους συστήματα σημείων της σκηνής, ώστε όλα να συλλειτουργούν προς το επιθυμητό αποτέλεσμα. Οι ηθοποιοί, έχοντας πολύ καλές στιγμές, κατέ­φευγαν κατά καιρούς σε δραματικότητες ξένες προς το έργο. Ωστόσο, αφιερώθηκαν συγκινητι­κά στους ρόλους τους: ό Απόστολος Φράγκος στο ρόλο του Ολοφέρνη, η Χρύσα Καψούλη σε αυτόν της Ιουδήθ και η Μισέλ Βάλλεϋ στον καθοριστικό για την εξέλιξη ρόλο της Υπηρέ­τριας που δεν ξεφεύγει από το στόχο της δολο­φονίας. Μια παράσταση σε εξέλιξη αλλά σε καλό δρόμο και με δημιουργική πνοή. Η μετάφραση της έμπειρης καθηγήτριας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και γνώστριας του έργου του Μπάρκερ από παλιά, Έλσης Σακελλαρίδου, διέ­θετε ποίηση και θεατρική δυναμική.

Αυτό που έλειψε ήταν κάποιο μουσικό περι­βάλλον που θα έδινε το αναγκαίο μέτρο στο λόγο, που θα βοηθούσε τους ηθοποιούς κατά τις αναγκαίες παύσεις ή και σιωπές.

Δημήτρης Τσατσούλης